Onlangs (in 2004) bevestigde frietfabrikant McCain dat ze een proef laat doen waarbij remote sensing wordt ingezet om de groei van aardappels te volgen. De proef wordt uitgevoerd door het bedrijf Basfood in Eindhoven. Oprichter Frans Bastiaanssen legt uit hoe met satellietgegevens hogere opbrengsten in land- en tuinbouw te realiseren zijn.
Elke twee weken komt Landsat voorbij, één van de Amerikaanse Nasa-satellieten die Nederland vanaf meer dan zevenhonderd kilometer hoogte observeren. We kennen de foto’s allemaal; zulke opnames zijn tot een niveau van dertig bij dertig meter nog goed herkenbaar. Maar het spectrum dat dergelijke satellieten registreren is breder dan wat het menselijk oog waarneemt. Ook infrarood- en röntgen-straling wordt bijvoorbeeld vastgelegd, legt Frans Bastiaanssen uit. Hij heeft samen met zijn broer Wim het bedrijf Basfood opgericht om satellietgegevens in te zetten voor de land- en tuinbouw. Basfood levert informatie voor oogst-taxaties. De technologie is nu marktrijp en dit jaar vindt de eerste pilot plaats. Aardappelverwerker McCain laat nu vijfduizend hectare aardappelvelden in Europa observeren door Basfood, om vast te stellen of zulke oogstinformatie betrouwbaar is.
De toepassing van satellietgegevens voor oogstvoorspellingen is niet nieuw, vertelt Frans Bastiaansen. “Er zijn heel wat bedrijven die zich daarmee bezighouden, op basis van wat wel remote sensing genoemd wordt. Mijn broer Wim is er in Wageningen al tientallen jaren mee bezig, als wetenschapper. Hij heeft daar aan de universiteit rond 1990 een model ontwikkeld: SEBAL. Die afkorting staat voor Surface Energy Balance Algorithm for Land. Op basis van dat SEBAL zijn weer nieuwe modellen ontwikkeld. Het verschil met de gangbare methoden is dat niet alleen gekeken wordt naar omgevingsfactoren zoals temperatuur en vochtigheid maar ook naar de planten zelf. Wij kijken als het ware naar de waterdampproductie van planten en rekenen met behulp van die gegevens uit wat de oogst is. We voorspellen echter niet, dat laten we aan anderen over. Wij doen gewasidentificatie, opbrengstregistratie en we werken nu aan methoden om de kwaliteit van de opbrengst vast te stellen.”
De aanpak van Basfood wijkt af van andere meetmethoden. “De technologie staat op doorbreken naar de markt,” legt Bastiaanssen uit. “Het wereldje van remote sensing is klein, dus we zien wie hiermee actief is. Er is door grote voedselverwerkende bedrijven de afgelopen jaren tientallen miljoenen in geïnvesteerd. De meeste initiatieven zijn echter op niets uitgelopen. Door de recessie zijn bovendien veel projecten gestaakt. Toch blijft het een technologie met enorm potentieel. De vraag is nu of je de eerste bent die met betrouwbare data komt of de zoveelste die te vroeg is. En wij lopen voor bij de toepassing van SEBAL. Ik schat dat we een voorsprong hebben van vijf jaar. En als iemand nu veel investeert in onze concurrenten kunnen ze binnen drie jaar op hetzelfde peil zijn. Maar een voorsprong hebben we.”
Het model van Basfood wordt reeds toegepast door Waterwatch, het bedrijf van Wim Bastiaanssen. “Zij doen veel projecten voor de Wereldbank en andere grote instituten,” vertelt zijn broer. “Ze doen dat met z’n vieren, daar zit de kennis. Waterwatch leidt uit het plantengedrag hoeveel water er in de grond zit. Dat is echter een typisch researchbedrijf. Vergelijk het maar met Natlab bij Philips. Dat zijn de onderzoekers: laat ze hun gang gaan. Voor de commercialisering van die kennis hebben we daarom een nieuw bedrijfje opgezet, Basfood. Dat is een heel andere bedrijvigheid. Als we klanten hebben, gaan we productie draaien. Puur op basis van routines: data inkopen, data verwerken en informatie distribueren aan boeren, tuinders en buitenlui.”
De aanpak van Basfood leent zich voor allerlei agrarische producten. De informatie die het bedrijf verzamelt is van nut voor grote ondernemingen die aardappelen, rijst of graan verwerken, voor beleggers die actief zijn op termijnmarkten, maar uiteindelijk ook voor individuele boeren. Frans Bastiaanssen toont enkele prints waarop te zien is hoe de aardappels op geobserveerde percelen er bij staan. Sommige percelen hebben duidelijk een hoge opbrengst, anderen een lage. “Met deze informatie kan je de boer adviseren om extra te bemesten, of vaker te sproeien. Door gerichte maatregelen per perceel kun je de gemiddelde opbrengst verdubbelen, gewoon door precision farming. De satelliet komt elke twee weken over, dus je ziet de vorderingen. Waar we naartoe willen is dat de boer een abonnement kan nemen op zulke informatie en achter zijn pc ziet hoe de opbrengst op zijn velden verbeterd kan worden. Stel je eens voor wat dat bijvoorbeeld betekent voor de wijnbouw in Frankrijk. Hiermee kun je van chateau tot chateau volgen hoe de druiven ervoor staan en de opbrengst verbeteren.”
Hetzelfde systeem kan ook toegepast worden op gewassen zoals aardbeien en doperwten, maar Bastiaanssen verduidelijkt dat Basfood begint met grote commodities zoals aardappelen en rijst omdat zo de relatief hoge initiële kosten gedekt worden. Het systeem moet gaan draaien met bijdragen van de grote belanghebbenden in de aardappel-, graan- en rijsthandel voordat analyses van minder grootschalig geteelde gewassen haalbaar worden. “Ik moet satellietgegevens inkopen van een blok dat half Nederland beslaat. In dat blok zitten alle stralingsdata van alle gewassen. Om die analyses rendabel te maken, heb ik een startniveau nodig van pakweg tienduizend hectare. Met een paar hectare wordt het onbetaalbaar. Ik moet dus met aardappels beginnen voordat ik naar aardbeien kan doorschakelen.”
http://www.basfood.com
http://www.waterwatch.com
<kaders>
Zaaikapitaal
Wim Bastiaansen was wetenschappelijk medewerker aan de Universiteit Wageningen en hoogleraar in Enschede. Frans Bastiaanssen was tot voor kort jaar directeur van Philips Machinefabrieken, of beter: chief executive officer van Philips Enabling Technologies Group. De oprichters van Basfood zijn dus allesbehalve groen achter de oren; dit zijn senior starters. Ze brengen niet alleen kennis en eigen kapitaal in, maar ook ervaring en een uitgebreid netwerk aan contacten. Dat verhoogt de slaagkansen van zo’n startup enorm, blijkt ook uit recent onderzoek van EIM. Neemt niet weg dat Basfood wel behoefte heeft aan ondersteuning. Het bedrijf wordt geholpen door Incubator3+ in Eindhoven, vertelt Frans Bastiaanssen. "Wij hebben elke maand een bijeenkomst, het Incubator Café. Vaak komen daar jonge ondernemers, mensen die vanuit de techniek met bedrijfsvoering in aanraking komen. Er lopen ook een paar gevorderden rond, en dat helpt elkaar gewoon. Ik heb bij Philips het nodige gedaan, dus ik weet wel hoe dingen werken. Maar toch, voor jezelf starten is heel wat anders dan een investeringsproject bij je baas goedgekeurd krijgen. Ik doe echt alles zelf, zo moet dat ook. Niet op een kantoor gaan zitten met drie man staf om je heen, dat is helemaal fout. Je moet gewoon even doorbijten. Ik heb zelfs mijn eigen visitekaartjes gemaakt, gewoon afgedrukt op de printer boven. Er gaat hier geen rooie cent teveel naar al dat soort dingen. Wij kunnen ook met een geringe cashflow gewoon doorgaan. Mocht blijken dat het een jaar langer duurt voordat we echt naar de mark kunnen, dan is dat helemaal geen punt. Ik vind dat juist fantastisch.”
Bastiaanssen is geen voorstander van grote landelijke stimuleringsprogramma’s. "Nederland staat bol van zulke subsidieregelingen. Dat zou je dichter bij de regio moeten leggen. In Brussel en Den Haag zit teveel bureaucratie. De intentie is goed, maar bureaucratie wordt in die bestuurscentra een doel in zichzelf. Zo ontstaan veel te grote apparaten die op een enorme afstand van de markt staan. Niet doen! Schaf al die clubs af. Daar zitten beheerders, bestuurders, bewakers, maar geen echte aanjagers. Ik ben pas een businessplan gaan maken toen ik centen nodig had, niet eerder. Ons plan werd niet door theoretici beoordeeld, maar door mensen die ook naar de persoon van de ondernemer kijken. Door een incubator die gewoon op lokaal niveau actief is in Eindhoven; een initiatief van overheid, universiteit en bedrijfsleven samen. Deze stad staat bol van de initiatieven, harstikke goed. Als het Innovatieplatform één ding zou moeten doen, is het wel startersubsidies naar de regio doorschuiven. Eén van de wezenlijke kenmerken van een kenniseconomie is grote aantallen starters in de regio die ter plekke met flinke aanjaagsubsidies ondersteund worden.. Er moet dus meer geld voor jonge starters komen.”
Big Brother
De remote sensoring-technologie die Basfood nu inzet, maakt gebruik van systemen die ontwikkeld zijn voor militaire doeleinden. “Oorspronkelijk dienden zulke satellieten voor spionage,” bevestigt Frans Bastiaanssen. “Je kon de data ook heel lang niet kopen, althans niet op dit detailniveau. Maar nu zijn de gegevens vrij beschikbaar. Big brother is watching, like it or not. Maar nu kunnen we allemaal meekijken. Dat is het leuke van deze ontwikkeling. Als iedereen toegang heeft tot dit soort data, is het al een stuk minder bedreigend. Dan wordt het een gemeengoed.”
