Nep-epidemie dringt door in reguliere retail
China veroorzaakt een epidemie van namaak, zo stelde het kabinet Bush begin maart in het Amerikaanse congres. Niet alleen de Chinese thuismarkt wordt overspoeld met namaakproducten, ook in de havens van Europa en Amerika zijn containers vol merkvervalsingen aangetroffen. De verkoop van namaak beperkt zich bovendien niet tot duistere handelaartjes. Ook in bekende winkelketens wordt steeds vaker neppers aangetroffen.
Ferrero is bekend bij een groot internationaal publiek. Niet alleen door de Kinder Verrassingseieren met ingenieuze speelgoedjes en volwassen Rocherkogels, maar zeker ook dankzij de reclamespotjes waarin een ambassadeur figureert die zijn faam als elegante gastheer ontleent aan de berg chocolaatjes die hij zijn bezoekers voorschotelt. De ambassadeur mag een schertsfiguur zijn; de advocaat van Ferrero laat daarentegen niet met zich spotten. Dat merkte onlangs Yeun Tai Trading in Hong Kong. Deze Chinese chocoladehandelaar brengt onder het de handelsnaam Montresor bonbons in de handel die imitaties zijn van bekende merken uit Europa. Daar heeft de Chinese rechter op verzoek van het Italiaanse bedrijf nu een einde aan gemaakt. Yeun Tai moest de handel staken en 72.000 euro compensatie betalen.
Dat nieuws is bij de Belgische snoepjesfederatie Choprabisco enthousiast ontvangen. Yeun Tai verkoopt immers ook bonbons die een kopie zijn van het chocolade zeefruit waarmee het Vlaamse bedrijf Guylian wereldwijd een naam heeft opgebouwd. Ook hier is het model, de verpakking en de belettering nagemaakt. De Chinese producent heeft zelfs het woord Belgian Chocolate overgenomen. Dus daar probeert Choprabisco nu een stokje voor te steken, vertelt zegsman Guy Gallet. Belgische chocolade is weliswaar geen beschermde herkomstbenaming, maar deze tekst op de verpakking is misleidend.
Cop-y-Soup
Westerse producenten hebben de medewerking van de Chinese autoriteiten nodig, want copycatting is big business in China. De lokale autoriteiten schatten dat de namaakindustrie goed is voor zestien miljard dollar omzet. Van vrijwel elk bekend product zijn kopieën te koop. Twintig procent van alle merkproducten die in China verkocht worden, is volgens Amerikaanse lobbyisten vals. Niet alleen dure horloges en mode-artikelen worden nagemaakt; ook de frisdrank van Coca-Cola en shampoo van Head & Shoulders worden gekopieerd. Unilever Bestfoods signaleert een jaarlijks groei van dertig procent in nagemaakte thee, soep en shampoo. Verder brengen namaakfabrikanten auto-onderdelen, computers, medicijnen, gereedschap en speelgoed op de markt. Zelfs vliegtuigonderdelen en liften worden nagemaakt.
Deze namaakfabrikanten zijn niet allemaal achteraf-ateliertjes. Het zijn vaak grote fabrieken en niet zelden dezelfde die ook in opdracht van de merkeigenaren werken. Nike werd bijvoorbeeld afgelopen najaar geconfronteerd met imitaties toen het bedrijf zijn nieuwe Air Max 360 lanceerde. De producent bleek de Chinese fabriek Andshoes die als leverancier en groothandel van Nike actief is. De eens zo bescheiden producenten worden steeds brutaler en begeven zich buiten hun thuismarkt. Namaakgoederen zijn ondermeer aangetroffen in Brazilië, India, Rusland en Zuid-Afrika. Europese autoriteiten in Brussel stelden vijf jaar geleden reeds vast dat 95% van alle in beslag genomen namaak uit China afkomstig is.
Het probleem is inmiddels zo groot dat de Europese Commissie speciaal beleid heeft ontwikkeld om diefstal van intellectueel eigendom tegen te gaan en de handel in namaakgoederen te belemmeren. Dat is nodig, want naar schatting van de OECD kost het fenomeen Europa tweehonderdduizend banen. In 2004 werden maar liefst 103 miljoen nagemaakte artikelen in beslag genomen door Europese douanes, samen goed voor een waarde van twee miljard euro. Dat is tien keer zoveel dan zes jaar eerder in. De Nederlandse douane onderschepte dat jaar 8,6 miljoen namaakartikelen. Afgelopen jaar werd door de EC een actie gecoördineerd onder de naam FAKE, waarbij in een periode van tien dagen 26 miljoen namaakgoederen uit China onderschept werden. Elke vierde container die onderzocht werd, bevatte merkvervalsingen. Alleen in Rotterdam al nam de douane zestig containers in beslag.
Fake Office
Waar gaan al die namaakgoederen naartoe? De berichtgeving van autoriteiten en de betrokken bedrijven suggereert dat merkvervalsingen in het grijze circuit terecht komen. Daar blijft het echter niet bij. "Fakes komen ook terecht in partijen merkartikelen die door grote retailers ingekocht worden," waarschuwde Jim Trainer van de Anti-Counterfeiting Coalition in Washington afgelopen jaar. De namaak wordt dan ergens in de aanvoerketen vermengd met het originele assortiment, of doelgericht door de retailer ingekocht. Zeker de parallelhandel wordt door de merkeigenaren met argusogen bekeken, want de partijen merkartikelen die in het grijze circuit van eigenaar verwisselen, worden soms verdund met namaakgoederen. De retailer die zijn inkoop niet zorgvuldig controleert, loopt dan ook het risico betrapt te worden op schuldheling. Zijn de merkvervalsingen doelbewust ingekocht, dan is er sprake van opzetheling. Beide zijn kwesties voor het strafrecht en kunnen leiden tot celstraf.
Vorig jaar werd bijvoorbeeld de Belgische speelgoedwinkelier Van der Stockt in Hamme veroordeeld voor het verkopen van grote partijen Teletubbie-, Furby- en Winnie the Pooh-poppen, allemaal nagemaakt. De retailer moest tonnen schadevergoeding betalen aan Disney, Warner Bros en Nintendo. Philip Morris heeft in de VS al honderden retailers betrapt op de verkoop van vervalste Marlboro's. Microsoft ontdekte dat de Britse internetretailer Monitorshop zevenduizend illegale kopieën van Windows en Office had verkocht. De eigenaar van Monitorshop benaderde daarop alle gedupeerde klanten om ze van legitieme versies te voorzien. Zijn collega van Zoobon in Manchester kwam minder goed weg. Deze internetshop werd gesloten omdat Microsoft kon aantonen dat er voor drie miljoen aan illegale software was verkocht. Het fake-virus dringt overal door. The North Face in Amerika kwam een Chinese groothandelaar op het spoor die meer dan 56.000 nep-jassen had verkocht aan retailers. En Wal-Mart is herhaaldelijk veroordeeld voor de verkoop van producten die nagemaakt zijn. 's Werelds grootste retailer houdt echter vol dat het zich niet bewust was van namaak en dat het probeert al zijn inkoop te controleren op authenticiteit.
Sticks and carrots
Als namaak al bij Wal-Mart op de schappen ligt, dan is fake een pijnlijke realiteit voor retail. Reden te meer om het kwaad bij de bron aan te pakken. China heeft zich inmiddels via de Wereldhandelsorganisatie gecommitteerd aan bescherming van het intellectueel eigendom, maar in praktijk kijken veel lokale autoriteiten de andere kant op als er namaak geproduceerd wordt. Nepfabrikanten zijn immers belangrijke werkgevers en ze betalen belasting bovendien. De Amerikaanse regering heeft zich daar in maart nog eens stevig over opgewonden, door China te verwijten een epidemie van namaak te veroorzaken. De uitvoering van de afspraken met de WHO laat echter te wensen over, zo stelt de Amerikaanse handelsminister Rob Portman. De VS zal niet aarzelen het aarzelend beleid van de Chinese autoriteiten als dispuut voor te leggen aan de WHO, zo dreigde hij.
Autoriteiten en industrie gebruiken sticks and carrots om de Chinezen op het juiste pad te krijgen. Een coalitie van bekende merkfabrikanten, de Quality Brands Protection Committee, heeft zes jaar geleden een eigen vestiging in China geopend die namaak actief bestrijdt. Deze QBPC deelde afgelopen najaar zelfs prijzen uit aan lokale autoriteiten die blijk gaven van een actief anti-piratenbeleid. Die aanpak vindt gehoor. Jiang Zhipei van het Chinese hooggerechtshof heeft een aparte website laten openen waar hij nieuws plaatst over rechtszaken betreffende intellectueel eigendom. Op die site is te lezen hoe twee Amerikanen bestrafd werden voor de verkoop van illegale dvd's vanuit China, via ThreeDollarDVD.com. Vijftien tot dertig maanden celstraf: de Chinese wraak is zoet.
Toch voert de Chinese regering nu wel degelijk beleid tegen de namaakindustrie. In Silk Alley, het hart van de namaakmarkt in Beijing, hangen borden die de verkoop van merkvervalsingen verbiedt. De politie controleert de winkels en stalletjes. Onlangs is een grote leverancier veroordeeld tot een boete, op aandringen van een gelegenheidscombinatie van Chanel, LMVH, Prada, Gucci en Burberry. De autoriteiten werken mee aan de bestrijding, maar ze doen het met mate. Ze willen de namaakindustrie wat tijd gunnen om nieuwe business-modellen te verkennen. Het is een enorme industrie, dus China neemt de tijd. China heeft de tijd.
[nieuwskader]
Namaak bij Nederlandse retailers?
Namaakartikelen belanden ook in de rekken van Nederlandse winkeliers, bevestigt een woordvoerder van de Stichting Namaakbestrijding SNB-React in Amsterdam. Detectives van deze instelling treffen regelmatig merkvervalsingen in de reguliere detailhandel aan. Vooral de sportsector is nepgevoelig. Perry Sport moest bijvoorbeeld twee jaar geleden een hele partij shirts van Polo Ralph Lauren uit de winkels halen omdat het namaak betrof. Op dat moment waren er reeds 4500 exemplaren verkocht. Een groothandelaar zou de papieren vervalst hebben. De rechter oordeelde dat Perry Sport snel ingegrepen had, maar Polo Ralph Lauren bracht de zaak desalniettemin in de publiciteit. Perry Sport reageerde vervolgens boos dat haar reputatie beschadigd was, maar stelde tevens dat gedupeerde klanten hun geld konden terugkrijgen.
Een geval dat niet in de publiciteit is gebracht, betreft de firma Bakker Sport. Op de website van SNB-React valt te lezen dat deze keten (voorheen onderdeel van Intersport) volgens de rechter inbreuk heeft gemaakt op de merkrechten van Timberland en Polo Ralph Lauren. Een vage omschrijving, maar hier is inderdaad de verkoop van namaak aan de orde, bevestigt de zegsman van de Stichting Namaakbestrijding aarzelend. Daar zou een directielid van het bedrijf bij betrokken zijn die reeds eerder moest beloven geen vervalste Nike's meer te verkopen. Het is een ingewikkelde zaak, want de namaak is soms zo goed dat zelfs experts moeite hebben om vast te stellen dat het nep betreft.
Een andere kwestie die recent naar buiten kwam, betreft illegale cd's bij Free Record Shop. Een medewerkster van de platenmaatschappij Dramatico Entertainment vond eind januari een gekopieerde cd van Katie Melua in de platenzaak, dus zij waarschuwde haar werkgever in Londen. Toen het om een hele partij bleek te gaan, zocht Free Record Shop op aandringen van Dramatico de publiciteit. De Stichting Brein werd ingeschakeld om onafhankelijk onderzoek te doen naar de herkomst van de illegale cd's. Het was een grote partij, bevestigt Tim Kuik van de stichting. Meer dan de 7000 cd's waar aanvankelijk sprake van was in de publiciteit. Er waren ook cd's van andere artiesten gekopieerd en de zending was niet afkomstig uit Engeland. Brein heeft prompt andere platenzaken gecontroleerd om vast te stellen of er meer namaak in de schappen lag. Dat was niet het geval, verzekert Kuik. De stichting heeft de zaak nu overgedragen aan de FIOD-ECD die een strafrechterlijk onderzoek is gestart.
Opvallend is dat retailers en merkeigenaars zelden of nooit bekend maken dat er namaak verkocht is. Bij productiefouten worden er terughaalacties opgezet, maar recalls van namaak zijn zeldzaam. Zowel de Consumentenbond als de Raad voor de Nederlandse Detailhandel zijn zich van geen kwaad bewust. Treft een merkeigenaar namaak bij een retailer aan, dan wordt dat doorgaans in der minne geschikt, bevestigt merkrechtexpert Charles Gielen. De merkeigenaar wil de nepartikelen zo snel mogelijk uit de handel halen en de aanvoerlijn ontdekken. Ook het Openbaar Ministerie treedt niet snel op. De verkoop van merkvervalsingen is weliswaar strafbaar, maar het opsporingsbeleid dient om boeven te vangen, niet om retailers achter de tralies te zetten. Toch zou het wel eens vaker kunnen voortkomen dat een bekende winkelketen door de merkeigenaar aan de schandpaal gezet wordt. Namaak wordt steeds vaker ontdekt bij reguliere retail, zo stelt de Stichting Namaakbestrijding, dus vroeger of later gaan boze merkeigenaars een voorbeeld stellen.
[illustratieve kaders]
A-namaak
Net zoals er A-merken bestaan, zijn er A-namakers. De International Herald Tribune signaleerde onlangs speciale winkels in de grote steden van China die A-level namaak verkopen. Het zijn geheime winkels, alleen toegankelijk voor klanten die elkaar aanbevelen. Onder de A-namaakkopers gaat het gerucht dat de luxe-producten in deze winkels gemaakt zijn met authentieke materialen en door bekwame vaklieden. Uiteraard is A-namaak duurder dan de alledaagse namaak die in Beijing verkocht wordt aan Silk Alley. Het is de ironie ten top, en eigenlijk ook wel weer grappig. Op een gegeven moment wordt de namaker zo goed, dat hij zelf naam wil maken. Uit de onderwereld stijgt hij op in de bovenwereld. The wheel of retail, maar dan in een andere dimensie.
Samsong?
Een merkfabrikant die belaagd wordt door Chinese copycats is Samsung in Korea. Er zijn in China tenminste twee fabrikanten die vergelijkbare producten op de markt brengen, respectievelijk onder de naam Samsumg en Sammeng. De nagemaakte producten worden niet alleen in China verkocht; ze dringen tot ergernis van Samsung nu ook in Korea door. De Koreaanse autoriteiten hebben bij hun collega's in Beijing aangedrongen op actie, maar dat lijkt vooralsnog tevergeefs.
Top 10 Namaakmerken
1. Microsoft.
2. Nike.
3. Adidas.
4. Burberry.
5. Louis Vuitton.
6. Sony.
7. Lacoste.
8. Reebok.
9. Viagra.
10. Benson & Hedges.
