Sportvissen is een vrijetijdsbesteding in opkomst, al zijn goede cijfers over het aantal vissers lastig te vinden. Het zijn niet langer alleen mannen die naar hun dobber staren, ook vrouwen en jongeren zijn tot de hengel bekeerd. Vissen als volkssport: is dat een kans?
Niet iedereen is ervan gecharmeerd, maar een slordige twee miljoen Nederlanders brengen weleens een dagje aan de waterkant door om hun geluk in de vissport te beproeven. Dat beweert althans de belangenclub Sportvisserij Nederland. Het aandeel sportvissers in de totale bevolking zou te vergelijken zijn met dat in de Scandinavische landen, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, waar tien tot vijftien procent van alle volwassen inwoners vist.
Was de hengel vroeger vooral een mannelijk sportattribuut, tegenwoordig is volgens Sportvisserij Nederland één op de vier hengelaars een vrouw. De belangenorganisatie zoekt de oorzaak voor dit fenomeen in het groeiend aanbod aan hippe hengelsportartikelen en trendy outfits, maar dat is welbeschouwd wel een heel laatdunkende verklaring voor deze verschuiving. Vissen als fashion statement: dat lijkt wat vergezocht. Hengelsport zou ook meer jongeren aantrekken, een doelgroep van ruim een half miljoen waar Sportvisserij Nederland op mikt met de nieuwe website Stekkie.nl. Tegelijk besteden ook veel senioren met extra vrijetijd menig dagdeel aan het water.
Het belang van sportvissen voor de economie werd vier jaar geleden door het Wageningse onderzoeksinstituut LEI onderzocht. Destijds waren er 1,7 miljoen hengelaars, waarvan slechts tien procent vrouw. Het aantal minderjarige sportvissers is sinds 2004 vrijwel gelijk gebleven, maar de toestroom van vrouwelijke vissers is opmerkelijk. Dat aantal zou meer dan verdubbeld zijn. Uit onderzoek van NIPO kwam naar voren dat de doorsnee volwassen sportvisser in 2002 een slordige 577 euro per jaar voor zijn hobby over heeft. Dat zou thans een totaal aan bestedingen opleveren tussen de 600 en 900 miljoen euro, waarbij vooral de zeegangers fikse spendeerders zijn.
Waar wordt dat geld aan uitgegeven? Ietsje minder dan de helft wordt besteed aan hengels en dobbers, een derde gaat naar trips en boothuur, terwijl de rest voor lidmaatschappen, abonnementen en de verplichte Vispas bestemd is. Vergelijken we deze uitgaven met die van Amerikaanse sportvissers, dan valt op dat de laatste groep meer besteedt aan reis- en verblijfkosten, terwijl de materiaaluitgaven vrijwel gelijk of zelfs lager zijn. De Nederlandse sportvisser gaat jaarlijks gemiddeld vijftien keer op pad met zijn hengels; Amerikanen besteden zeventien dagen aan deze hobby.
Groeimarkt?
Het totale aantal sportvissers en de ontwikkeling van hun bestedingen suggereert dat dit een interessante groeimarkt is. Het LEI stelt vast dat de meeste materiaaluitgaven in de gespecialiseerde hengelsportzaken gedaan worden, hoewel ook warenhuizen, outdoor-retailers en postorderbedrijven een graantje meepikken. De omzet van hengelsportspeciaalzaken werd vijf jaar geleden echter tussen de 58 en 83 miljoen geschat, een substantieel verschil met de eerdergenoemde driehonderd miljoen. Er lijkt iets mis met het onderzoek waarop het LEI zijn schattingen baseerde, tenzij er een paar honderd miljoen bij warenhuizen en postorderaars terecht komt.
Hoewel de marktcijfers vooral vraagtekens oproepen, worden ook elders de deelname van vrouwen en de toestroom van jongeren als nieuwe trends in de vissport gezien. Sportvissen zou aansluiten bij een beweging terug naar de natuur. Bij de ontwikkeling van nieuwe producten worden de behoeften van nieuwe doelgroepen dan ook mee in overweging genomen. Shimano heeft een speciaal team dat de ervaringen van vrouwen betrekt bij het bedenken van nieuwe werphengels en molens. Postorderbedrijf Orvis verkoopt extra lichte hengels en speciale zonnebrillen voor vrouwen. Columbia Sportswear brengt aangepaste kleding op de markt. Deze vooruitstrevende producenten menen echter dat retailers beter zouden moeten inspelen op de behoeften van vrouwelijke klanten. “Inkopers selecteren nog steeds op kleur en verfraaing, niet op pasvorm en bruikbaarheid”, stelt een kritische fabrikant. Met andere woorden: de schapruimte wordt gereserveerd voor roze producten, niet voor producten met aangepaste functionaliteit.
Visbelevenis
De toenemende populariteit van deze hobby maakt het een interessante categorie voor grotere retailers. In Australië werd drie jaar geleden een kleine 700 miljoen dollar uitgegeven aan materiaal, en de verwachting is dat zo rond 2009 de grens van één miljard overschreden zal worden. De markt wordt daar inmiddels bediend door maar liefst zestig verschillende sportvistijdschriften. Grote retailers zoals K-Mart en Big-W spelen op de vraag naar hengelsportartikelen in met speciale afdelingen, terwijl de speciaalzaken zich verenigen in inkoopcombinaties om tegenmacht te ontwikkelen.
Ook in de Verenigde Staten is hengelsport een categorie voor de grote retailers. Wal-Mart heeft zich in 1996 aan de sport verbonden door ondermeer de wedstrijden van de baarsvisclub FLW-Outdoors te sponsoren. Het was de eerste stap van Wal-Mart in sponsoring. Inmiddels heeft de prijzenpot een omvang van twee miljoen dollar bereikt, met een hoofdprijs van één miljoen voor de winnaar. De Amerikaanse Kmart sponsort sinds 1998 de Bassmasters-competities en heeft samen met de verantwoordelijke club een huismerk voor hengelsportartikelen opgezet, goed voor circa tweehonderd verschillende producten. Het nieuwe huismerk werd destijds met een reclamecampagne op speciale tv-kanalen voor vissers gelanceerd.
Kmart en Wall-Mart vechten zich in in de markt van speciaalzaken. Die reageren door meer diepte in hun assortiment te brengen en meer beleving te bieden in hun winkels. Een voorbeeld is Bass Pro Shops, begonnen als postorderbedrijf maar inmiddels ook een winkelketen van 49 vestigingen onder namen als Outdoor World en Sportman’s Warehouse. Deze formules zijn samen goed voor 1,9 miljard dollar omzet. De grote beleveniswinkels zijn vaak voorzien van een eigen restaurant waar vis- en wildgerechten bereid worden, en expositieruimte voor vistrofeeën, antieke jachtattributen en aquaria met lokale vissoorten. Zulke Outdoor World-vestigingen zijn een toeristenattractie op zichzelf. Om de betrokkenheid van zijn klanten te bevorderen en de belevenis te versterken, produceert Bass Pro bovendien zijn eigen radio- en televisieprogramma’s die wekelijks uitgezonden worden op speciale buitensportkanalen.
Hengelsportreus
Vergelijk dat eens met Nederlandse winkels zoals die van de Hengelsportreus in Drempt, BHC in Breda en Hengelsportwereld in Paterswolde, dan wordt weer duidelijk wat het verschil is tussen de klassieke Europese middenstand en de grote Amerikaanse formules die aan belevenismarketing doen. Een onderneming die het megastore-model naar Nederland gehaald heeft, is Raven dat vestigingen heeft in Lelystad en Almelo. Raven positioneert zich als ‘de grootste en goedkoopste van Europa’ in het fishing & outdoor segment. De vestigingen zijn inderdaad een stuk groter dan de standaard hengelsportspeciaalzaken. Maar afgezien van fraaie visfotografie valt de beleveniswaarde van deze winkels toch wat tegen. Misschien is survival meer onderdeel van The American Way, en is de Nederlandse sportvisser te nuchter voor al dat Amerikaanse outdoor-gedoe.
Hoewel. Als die Nederlandse sportvisser zo nuchter is, waarom verklaart Sportvisserij Nederland dan de groeiende participatie van vrouwen door naar nieuwe modieuze hengelsportartikelen te verwijzen? Misschien hebben ze daar de Amerikaanse marktonderzoeken verward met de Nederlandse. Uit onderzoek van de US Fish & Wildlife Service blijkt immers dat elke vierde hengelaar inmiddels een vrouw is. Amerikaanse sportvisters winnen prijzen tijdens spraakmakende wedstrijden, een het aantal recordvangsten op naam van vrouwen groeit. Dit succes wordt door de media uitvergroot, wat weer nieuwe deelneemsters aantrekt.
Maar in Europa valt de participatie van vrouwen in praktijk een beetje tegen. De ervaringen van de handel zijn gemengd. Vrouwen komen wel naar boven in de statistieken, maar niet echt in de verkoopcijfers. De indruk is dat vissen voor veel mannen een ingesleten hobby is, terwijl het bij vrouwen op z’n best een tijdelijk verschijnsel is. Vrouwen willen helemaal niet vissen! Toch moet dat. In Groot-Brittannie heeft het Environment Agency opdracht gekregen van de regering om sportvissen te promoten, met als gevolg dat er nu geld beschikbaar wordt gesteld om vrouwen, etnische minderheden en probleemjongeren naar de waterkant te krijgen. Voor 2015 dient het aantal sportvissers in Engeland met 200.000 groeien.
Get Hooked
Deze Angling Action campagne leidt in Engeland tot een verhit debat. Dierenbeschermers wijzen erop dat de belangenorganisaties tegen de milieulobby aanschurken. De sportvisserij probeert zijn maatschappelijk draagvlak te verbreden door vrouwen, jongeren en etnische minderheden bij deze hobby te betrekken. Als de overheid zich laat meeslepen door deze lobby, ontstaat er vanzelf een dynamiek waarin behoefte is aan groeicijfers. Het aantal hangjongeren moet omlaag, en het aantal hengeljongeren dient te stijgen. Slaagt de sportvisserij erin zulke doelstellingen te realiseren, dan bewijst ze haar maatschappelijk nut en verstomt de discussie over het dierenleed dat door de hengelsport veroorzaakt wordt.
In Nederland lijkt iets vergelijkbaars aan de hand. Sportvisserij Nederland is ontstaan uit de samenvoeging van de Nederlandse Vereniging Van Sportvissersfederaties en de Organisatie ter Verbetering van de Binnenvisserij (een overheidsinstelling). De combinatie heeft een jaarlijks inkomen van bijna acht miljoen euro, waarvan een slordige zes miljoen afkomstig is uit de uitvoering van wettelijke taken. Geen wonder dat sportvissen nu op één lijn wordt gesteld met een gezonde visstand, schoon water en algemene maatschappelijke participatie. Geen wonder ook dat het aantal sportvissers opgepompt wordt tot twee miljoen. De spotvislobby wil graag een goede beurt maken in Den Haag.
Waarom is dat voor retailers van belang? Omdat de cijfers niet kloppen. De omzet van speciaalzaken suggereert een veel lager aantal fanatieke sportvissers dan de belangenorganisaties noemen. Dat neemt niet weg dat sportvissen een vrijetijdsbesteding is van meer dan anderhalf miljoen mensen, en dat het aantal jonge vissers behoorlijk stijgt. Die hebben allemaal een hengel nodig, visattributen en passende kleding. Toch geen oninteressante nichemarkt.
<kader> Vissen is Cool!
Om van hangjongeren hengeljeugd te maken promoot Sportvisserij Nederland deze hobby actief met speciale televisieprogramma’s, jeugdviscursussen, jeugdpakketten, lesmaterialen en schoolviswedstrijden. Er is zelfs een speciale website: Beet! Onder druk van dierenbeschermers is de nationale schoolviscompetitie echter gestaakt, terwijl veel scholen van speciale vislessen afzien. Desondanks zou het aantal vissende jongeren rond de half miljoen liggen.
